ใบอนุญาตศูนย์ดูแลผู้สูงอายุคืออะไร ใครออกให้ และครอบครัวตรวจอย่างไร

คำว่า "มีใบอนุญาต" ถูกใช้กันกว้างมาก แต่ในทางปฏิบัติมีใบอนุญาตอยู่สองระบบที่คนมักสับสน บทความนี้อธิบายให้ครอบครัวเข้าใจพอที่จะถามศูนย์ได้ถูกจุด

ระบบที่ 1: สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ

ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงทั่วไปอยู่ภายใต้ พ.ร.บ.สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2559 และกฎกระทรวงมาตรฐานที่ออกในปี 2563 โดย สบส. เป็นผู้อนุญาต ในกรุงเทพฯ และสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดในต่างจังหวัด กฎกระทรวงแบ่งกิจการเป็น 3 ลักษณะ

• ลักษณะที่ 1: ดูแลระหว่างวัน ไม่ค้างคืน
• ลักษณะที่ 2: ดูแลและจัดที่พำนักอาศัย
• ลักษณะที่ 3: ดูแลโดยพักค้างคืน ซึ่งเป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่เรียกว่า nursing home

ข้อมูลจากหน้าสถิติของกรมกิจการผู้สูงอายุระบุว่าลักษณะที่ 3 เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุด แต่ตัวเลขรวมในหน้าเดียวกันไม่ตรงกันเอง จึงควรใช้เป็นภาพรวมเท่านั้น

ระบบที่ 2: สถานพยาบาล

ถ้าศูนย์ให้การรักษาพยาบาลหรือหัตถการ เช่น ฉีดยา ให้น้ำเกลือ หรือรับผู้ป่วยจิตเวช ต้องขออนุญาตเป็นสถานพยาบาลตาม พ.ร.บ.สถานพยาบาล พ.ศ. 2541 เพิ่มเติม มิฉะนั้นเข้าข่ายเปิดสถานพยาบาลโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งมีโทษหนักกว่า ตามที่ข่าวเดือนตุลาคม 2569 รายงานคือจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท

ใครไม่ได้เป็นผู้ออกใบอนุญาต

กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จัดทำสถิติและดูแลสถานสงเคราะห์ของรัฐ แต่ตามแหล่งที่เราตรวจได้ ไม่ใช่ผู้ออกใบอนุญาตสถานดูแลเอกชน ส่วนใบอนุญาตก่อสร้างหรืออาคารเป็นอีกเรื่องที่ต้องตรวจกับท้องถิ่นแยกต่างหาก

สิ่งที่ควรเห็นบนใบอนุญาต

1. ชื่อสถานประกอบการและที่ตั้งตรงกับที่คุณไปเยี่ยม
2. ลักษณะของกิจการ (1, 2 หรือ 3)
3. เลขที่ใบอนุญาตและวันหมดอายุ
4. จำนวนเตียงที่ได้รับอนุญาต
5. ชื่อผู้ดำเนินการ ซึ่งต้องผ่านการอบรม สอบ และได้รับใบอนุญาตผู้ดำเนินการจาก สบส.

ข้อ 4 สำคัญมาก ในกรณีที่ถูกตรวจเมื่อเดือนตุลาคม 2569 มีรายงานว่าบางแห่งมีเตียงจริงมากกว่าจำนวนที่ได้รับอนุญาตหลายเท่า ลองนับจำนวนเตียงและผู้พักคร่าวๆ ตอนไปเยี่ยม แล้วเทียบกับตัวเลขบนใบอนุญาต

ค่าธรรมเนียมและอายุใบอนุญาต

เรายังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ว่าอายุใบอนุญาตเป็นกี่ปี และค่าธรรมเนียมเป็นเท่าไร แหล่งข้อมูลที่เราอ่านให้ตัวเลขขัดกัน (ช่วง 500 ถึง 10,000 บาทในเอกสาร สบส. ปี 2563 กับ 1,000 บาทต่อปีในข่าวปี 2564) จึงไม่ขอสรุปตัวเลข ตรงนี้เป็นเรื่องของผู้ประกอบการมากกว่าครอบครัว

ตรวจอย่างไร

ผู้ให้บริการต้องขึ้นทะเบียนกับ สบส. ผ่านระบบออนไลน์ และสาย 1426 ของ สบส. รับสอบถามได้ ใน ThaiCareHub เรานำข้อมูลตั้งต้นมาจากทะเบียนของ สบส. และแสดงเลขที่ใบอนุญาต วันหมดอายุ และจำนวนเตียงไว้ในหน้าศูนย์ที่มีข้อมูล แต่ข้อมูลทะเบียนอาจล่าช้ากว่าความเป็นจริง จึงควรยืนยันกับศูนย์และ สบส. อีกครั้งก่อนตัดสินใจ